De Dramadriehoek of: De Reddingsdriehoek

dramadriehoek, reddersdriehoek

Geplaatst op zondag 9 november 2014 door Nelly de Jong

Inzicht in gedrag

Een veel voorkomend mechanisme in de interactie tussen mensen is het redden of gered worden. In het navolgende zal ik je eerst uitleggen hoe de dramadriehoek of de reddingsdriehoek werkt. Daarna zal ik je iets vertellen over de omstandigheden waaronder dit mechanisme zich voor kan doen. Hoe je het gedrag en de verschillende posities kunt herkennen komt daarna.

De reddingsdriehoek 

De reddingsdriehoek ontstaat wanneer je in het contact met anderen ervanuit gaat dat je de ander moet helpen of voor hem of haar moet zorgen, omdat je denkt (terecht of onterecht) dat de ander niet voor zichzelf kan zorgen. Meestal komt dit mechanisme vaker voor bij vrouwen. In een dergelijke situatie stel je je vervolgens op als Redder. Dit mechanisme werkt alleen als degene die gered moet worden zelf ook gelooft dat hij zichzelf niet kan helpen. En daarmee stelt hij zich op als slachtoffer (S). Als redder stel je je als meerdere op ten opzichte van het Slachtoffer (S), de impliciete en meestal niet uitgesproken boodschap is: Jij bent hulpeloos en hopeloos, maar toch ga ik je proberen te redden. De aanleiding om je op deze manier op te stellen ontstaat vaak uit superioriteitsgevoelens, maar kan ook uit schuldgevoel (vanuit het besef dat je de meerdere van de ander bent).

Ik ben hulpeloos

Je Slachtoffer (S) vindt het vaak in eerste instantie allemaal wel best en stelt zich op als jouw mindere:  Ik ben hulpeloos en hopeloos, help me! Door deze opstelling van jullie beiden kan je als Redder (R) oplossingen bedenken en aandragen voor je Slachtoffer (S). Of je gaat bepaalde dingen voor het Slachtoffer (S) doen. Dingen die jouw Slachtoffer (S) echter naast zich neer kan leggen of waar hij gewoon niets mee doet. Als de Redder ga je je daaraan weer irriteren en boosheid is daarvan vaak het resultaat. Het gevolg daarvan is dat je van positie verwissel. Je bent dan geen Redder (R) meer, maar wordt een Achtervolger: Jij bent hulpeloos en hopeloos en dat is je eigen schuld, want je luistert niet naar mijn wijze raad. Hiermee wordt je Slachtoffer opnieuw bevestigt in zijn gevoel van machteloosheid of hij kiest er (onbewust) ook voor om van rol te wisselen en wordt ook een Achtervolger. Ik ben boos op je, want je hebt er geen idee van wat ik nodig heb. Hierdoor kan het ontstaan dat je waar je eerst Redder (R) leek of was terecht komt in de positie van Slachtoffer (S). Op deze manier kun je tijdens de verschillende interacties steeds van positie wisselen.

Ongelijkwaardigheid

De dramadriehoek of reddingsdriehoek is alleen werkzaam in situaties waar er sprake is van ongelijkheid of ongelijkwaardigheid tussen de verschillende mensen of groepen van mensen. De positie van Redder (R) is die van de meerdere. Van degene met meer macht. De Redder (R) is degene die denkt dat de ander niet in staat is om voor zichzelf te zorgen. En zij denkt dat zij dat vanuit haar gevoel van verantwoordelijkheid voor de ander moet doen. Dit spel van redden en gered worden is een spel van macht over elkaar uitoefenen. Dit spel wordt alleen meestal volkomen onbewust gespeeld en meestal zonder toestemming van zowel degene die macht uitoefent als degene over wie macht wordt uitgeoefend.

Wisselende machtsverhoudingen 

Zelfs in één simpele interactie kunnen de posities en daarmee ook de bijbehorende machtsverhoudingen voortdurend wisselen. Hoewel dat niet altijd zo hoeft te zijn. Het kan bijvoorbeeld ook zo zijn dat de posities meer en langduriger vast liggen wanneer ze bijvoorbeeld maatschappelijk bepaald zijn. Het is in onze maatschappij nu eenmaal zo geregeld dat bepaalde mensen meer gesanctioneerde macht over anderen hebben. Hierdoor komen ze eerder en vaker in de positie van Redder terecht. Vanuit die positie wordt vervolgens hun handelswijze bepaald. Denk bijvoorbeeld maar aan: Rijke mensen ten opzichte van arme mensen. Mannen ten opzichte van vrouwen. Blanken ten opzichte van zwarte mensen. Ouderen ten opzichte van jongeren. Dit spel van redden en gered worden zorgt op deze manier zowel op individueel als maatschappelijk niveau voor een vorm van onderdrukking. Bovendien berooft het de onderdrukte van zijn of haar vermogen om zijn of haar eigen leven te bepalen en invulling te geven.

Saboteren

Hoe komt het dat we zo gemakkelijk en ongemerkt in dit spel verzeild raken? De belangrijkste reden hiervoor ligt in onze conditionering, onze opvoeding. Lang is het bijvoorbeeld zo geweest dat vrouwen alleen verantwoordelijk werden geacht voor het huishouden en voor de opvoeding van de kinderen. Vanuit die rol gebeurde het vaak dat vrouwen teveel zaken op zich namen. Hierdoor werden bijvoorbeeld de kinderen vaak klein gehouden. De vrouwen ontleenden lange tijd aan hun rol als moeder en trekker van het gezin een gevoel van belangrijkheid en onmisbaar zijn. De kinderen vonden daar natuurlijk meestal geen pest aan en verzetten zich daar dan weer tegen. En omdat ze toch al als onverantwoordelijk werden gezien gingen ze de zaak ondermijnen en saboteren. De vrouw in haar rol als moeder kruipt vervolgens in de rol van Slachtoffer en wordt boos of verdrietig:  Nou doe ik zo goed mijn best voor je. Ik heb ik zo goed voor je gezorgd en wat krijg ik als dank? Je zult ontdekken dat de mate van agressie die in dit spel voorkomt vaak te maken heeft met de mate waarin er gered wordt.

Ik doe toch zo mijn best 

Dit al jong aangeleerde gedrag neem je vervolgens weer mee naar andere maatschappelijke settingen, zoals school en werk. De lerares op school gaat ervan uit dat het haar verantwoordelijkheid is dat de kinderen goed leren en dat de kinderen zich fijn voelen bij haar. Daar wordt ze immers voor betaald. Het gevolg is dat de leerlingen zich ook op die manier opstellen. Het is haar taak om dat te doen, want zij heeft er per slot van rekening voor doorgeleerd en is daarmee de meest deskundige. Het resultaat ervan is dat de lerares alles wat er in haar vermogen ligt doet om aan de hooggespannen verwachtingen te voldoen. En allemaal zonder dat ze zich ook maar een moment afvraagt of ze daaraan kan en wil voldoen. Als er in de lessen dan iets niet loopt als verwacht, dan gaan de studenten haar daar de schuld van geven. Zij wordt daarop vervolgens boos, want ze heeft toch zo haar best gedaan. Ze foetert de leerlingen uit en beschuldigt hen van luiheid, domheid en wat al niet meer.

Hoe herken je ze?

De Redder (R)

Door als Redder (R) direct op een hulpverzoek in te gaan zonder een tegenprestatie van het Slachtoffer (S) te vragen ontneem je het Slachtoffer (S) de gelegenheid en de kans om voor zichzelf te leren zorgen. Door de ander hulp op te dringen leert hij niet dat hij het zelf ook kan. Je doet soms dingen tegen je eigen zin in voor de ander. Jij vult voor hem in dat hij daar behoefte aan heeft, zonder dat hij daar zelf om heeft gevraagd. Je vult voor de ander in dat hij niet genoeg aan zichzelf heeft. Of je denkt dat hij niet in staat is om voor zichzelf te zorgen. Maar het kan ook zijn dat je het doet omdat je bang bent dat de ander je anders zal afwijzen. Of je niet meer zo aardig vindt en je bang bent dat je dan alleen komt te staan.

Je gaat al in op de wens van de ander zonder dat je eerst bij jezelf hebt afgevraagd of je daar zelf wel behoefte aan hebt. En ook zonder je af te vragen wat je daarin als tegenprestatie van de ander nodig hebt. Je doet wat je doet vanuit een gevoel een verlangen onmisbaar te willen zijn. Maar het kan ook zijn dat je het doet vanuit een onterecht verzorgend gevoel, zonder dat klip en klaar is dat die hulp ook nodig en gewenst is. Je doet wat je doet vanuit een idee dat jij beter voor de ander weet wat hij nodig heeft, zonder dat je checkt of de ander daar ook zo over denkt. Door je gedrag lok je allerlei machtsspelletjes uit om er voor te zorgen dat je krijgt waar jij behoefte aan hebt. Maar dan wel zonder er duidelijk en direct om te vragen.

Het slachtoffer

Als Slachtoffer (S) zit je ten opzichte van de Redder (R) in de underdog positie. Je voelt je machteloos ten opzichte van de Redder (R). In het begin voel je je er best wel comfortabel bij dat de Redder (R)  voor je zorgt. Ondanks dat je je in een minderwaardigheidspositie bevindt. Het is best mogelijk dat je niet eens in de gaten hebt dat je je in die positie bevindt. Vooral als je niet in de gaten hebt wat de Redder (R) voor je aan het doen is. En al helemaal als dat dingen zijn die jij niet wilt, maar die je niet weet, omdat de Redder (R) ze je niet vertelt. Je voelt je machteloos en zielig en je stopt met het nemen van verantwoordelijkheid voor jouw leven en situatie. Je geeft liever en gemakkelijker anderen de schuld van wat er is, dan dat je je eigen aandeel in het geheel ziet en herkent.

Je laat ook op geen enkele manier zien dat je het je ook maar iets kan schelen hoe het allemaal verder gaat. Je doet ook niets concreets om uit je sores te komen. Je wordt versterkt in deze houding omdat er geen verwachtingen staan tegenover het gedrag van de ander. Je hoeft daardoor geen enkele moeite te doen, niets terug te doen. Het resultaat daarvan is dat je gaat denken: Ze zullen het wel beter weten wat er nodig is. Of: Ik krijg toch nooit de kans om het zelf op te lossen. Of: Er is vast wel iemand die het oplost.

Op de lange termijn, raak je hierdoor verzuurt en krijg je last van opgekropte irritatie en boosheid. Je wordt wrokkig ten opzichte van de Redder (R) en dan komen we bij:

De Achtervolger

Je voelt je boos en ontevreden over de gang van zaken. Waar je je eerder wel goed voelde bij het gevoel de meerdere of de mindere ten opzichte van de ander te zijn, ben je dat gevoel nu kwijt. Je begint alle middelen die je hebt om de macht van de ander te ondermijnen in te zetten. Dat doe je door de ander te pakken op zijn zwakke plekken.  Je doet er alles aan om de macht van de ‘mindere’ onderuit te proberen te halen door het vergroten van de machteloosheidsgevoelens van de ander. Eigen schuld dikke bult. Je hebt het zelf veroorzaakt. Je bent lui. Je bent dom. Enzovoorts.  Je kunt ook doorslaan de andere kant op. Waar je eerst bemoeide met wat niet jouw verantwoordelijkheid was, negeer je de ander nu overdreven dat wat je denkt dat de ander wil. Je bent verzuurd en hard en kil tegenover de behoeften van de ander en doet wat je maar kunt om vooral niet meer te redden.

Voorkomen is beter dan genezen

Hoe voorkom je dat je in de reddingsdriehoek terecht komt? Of: Hoe stap je eruit als je in de gaten hebt dat je erin zit?

Een van de belangrijkste dingen is dat je open en eerlijk hebt te zijn over wat je voelt en wat je behoeften zijn. En let wel: Gevoelens zijn echt iets anders dan: Ik heb het gevoel dat… Waarop vervolgens een oordeelt volgt. Gevoelens voel je ergens in je lijf. En als je het gevoel niet in je lijf kunt voelen is het hoogstwaarschijnlijk geen gevoel maar een oordeel. Als je boos of gefrustreerd of verdrietig voelt over jullie samenwerking, benoem dat dan. En vraag je vooral ook af wat je wel wilt. Veel mensen weten vooral wat ze niet willen en creëren daarmee precies dat wat ze niet willen. Als je weet waar je WEL behoefte aan hebt, kun je de ander daar duidelijk, expliciet en rechtstreeks naar vragen.

Stop met invullen voor een ander. Vraag na, check, check en dubbelcheck of wat jij denkt dat de ander nodig heeft ook klopt met zijn of haar behoefte. En zelfs als wat jij denkt waar de ander behoefte aan heeft klopt, is het nog maar de vraag of jij degene bent die verantwoordelijk is voor het invullen ervan.

Byron Katie schrijft heel helder in haar boek: Vier vragen, dat er maar drie soorten zaken zijn: Jouw zaken, mijn zaken en Gods zaken. En je bent maar verantwoordelijk voor één soort zaken…

En daarmee wil ik niet zeggen dat je niets meer voor een ander mag of hoeft te doen. Maar wel, dat je moet checken of de ander zich er ook door geholpen voelt. En ook dat je de ander op alle mogelijke manieren zult moeten motiveren en stimuleren zijn eigen verantwoordelijkheid te dragen voor wat er in zijn of haar leven is.

Macht

Macht heeft voor veel mensen een negatieve betekenis. Toch oefenen we allemaal macht uit. Zelfs de slachtoffers in het eerder beschreven geheel oefenen macht uit: Slachtoffer macht. Die negatieve betekenis hebben we gegeven omdat we ons vaak onderdrukt hebben gevoeld door anderen. Hierdoor hebben we in ons leven niet alles kunnen doen wat we wilde doen. Maar macht is ook: Het vermogen om je situatie en je leven vorm te geven. Het vermogen om je leven te creëren zoals jij dat wilt. En een belangrijk uitgangspunt daarin is dat je je niet gelukkig en goed kunt voelen als je onderdrukker bent of onderdrukt wordt. Vaak denken we bij macht vooral aan degene die meer macht heeft dan wij. Maar zoals ik al zei ook het Slachtoffer heeft macht. Macht om anderen voor zich te laten werken. Hoewel het effect ervan niet groot is. Je zou het kunnen vergelijken met het rammelen van zijn handboeien. Macht is het vermogen een andere iets voor je te laten doen. Maar macht is ook het vermogen een ander iets NIET voor je te laten doen. Door zelf je verantwoordelijkheid te nemen en macht over je eigen leven uit te gaan oefenen.

Gratis E-book Liever Assertiever

Wil je verder lezen of nog meer weten over dit onderwerp?
Download dan nu gratis E-book Liever Assertiever

Liever Assertiever in Leeuwarden

Je kunt je natuurlijk ook gewoon aanmelden voor de Liever Assertiever in Leeuwarden.
Kijk hier naar wat anderen daarover zeggen.

Leuk of waardevol artikel?

Als je dit artikel waardevol vindt voor je zelfvertrouwenbalans of innerlijke rust help dan mee dit te verspreiden door het te delen met andere vrouwen. Dit kan o.a. door middel van de social media knoppen. Ik vind het altijd fijn als je een reactie achterlaat.




Nelly de Jong

Mijn passie is het begeleiden van mensen met werk- en levensvragen. Dat doe ik al meer dan vijfentwintig jaar met veel plezier. In de afgelopen jaren heb ik honderden mensen via coaching, loopbaanbegeleiding en outplacement begeleid en ze een duwtje in de rug gegeven. Mijn specialisme is werkende moeders goed voor zichzelf te laten zorgen.

Meer over Nelly de Jong


« Risico op bijnieruitputting
De beste baan van mijn leven »

Gratis E-book Liever Assertiever



Al meer dan 26.000 keer gedownload

Trainingen over dit onderwerp

DatumTrainingLocatie
Wo 16 januari '19Wat zijn jouw energievreters? En wat kun je eraan doen?Leeuwarden, meld je aan
Wo 10 april '19De kracht en waarde van emotiesLeeuwarden, meld je aan

Misschien vind je dit ook leuk:

Meer relaties, grenzen en balans, Emoties, Denken (positief en negatief), Behoeften en assertiviteit


Facebook-reacties op dit artikel

Website-reacties op dit artikel

Rita op maandag 1 december 2014 om 09:09
Ik heb heerlijk zitten gniffelen bij dit artikel omdat ik mezelf in meerdere dingen herkende. Maar het gaf ook inzicht in de rollen die mijn moeder, mijn zus en ik spelen. Eerder voelde ik me erg belast door het "moeten" zorgen voor mijn moeder, die al weer 3 jaren in een tehuis woont, waardoor ik dacht dat ik minder zou hoeven "zorgen". Al veel eerder voelde ik me namelijk meer de moeder dan de dochter, en sinds kort probeer ik haar meer te zien als moeder (volwassene) en ook de verantwoordelijkheid te veranderen. Jouw artikel maakt het me nog meer bewust, dank hiervoor.

Reageer op De Dramadriehoek of: De Reddingsdriehoek

Naam:
E-mailadres: (wordt niet weergegeven)
Website:
Nieuwsbrief: Abonneer mij op de nieuwsbrief van ConFront Coaching en Training
Reacties: Stuur mij een e-mail bij volgende reacties
Reactie:
  Om hier te kunnen reageren dien je geabonneerd te zijn op de nieuwsbrief.
 

ConFront is niet verantwoordelijk voor geplaatste reacties, aanvaardt geen enkele vorm van eventuele aansprakelijkheid en behoudt zich het recht zonder aankondiging reacties in te korten of te verwijderen, als dit gepast wordt geacht. Het veld 'website' is optioneel. Je link wordt gekoppeld na controle van de reactie.